De regels rondom hokverrijking voor varkens zijn de afgelopen jaren verder verduidelijkt. Veel varkenshouders ontvingen hierover recent een nieuwe brochure van de RVO. De belangrijkste verandering? Hokverrijking moet niet alleen interessant zijn voor het varken, maar ook aantoonbaar aansluiten bij het natuurlijke gedrag van het dier.
Waar eerder werd gesproken over materialen waarmee varkens kunnen spelen en onderzoeken, ligt de nadruk nu op materialen die zij kunnen onderzoeken en manipuleren. Dat lijkt een kleine wijziging, maar heeft grote gevolgen voor de praktijk. Sommige materialen die jarenlang werden gebruikt, voldoen daardoor niet langer als zelfstandige vorm van hokverrijking. In dit artikel zetten we de belangrijkste veranderingen en eisen op een rij.
Wat zegt de wet over hokverrijking?
De wettelijke regelgeving voor hokverrijking is vastgelegd in artikel 2.22 van het Besluit houders van dieren:
"Varkens beschikken permanent over voldoende materiaal om te onderzoeken en te manipuleren, zoals stro, hooi, hout, zaagsel, compost van champignons, turf of een mengsel daarvan, voor zover de gezondheid van de dieren daardoor niet in gevaar komt."
De interpretatie van deze regelgeving is de afgelopen jaren verder aangescherpt. Hierdoor is duidelijker geworden waaraan hokverrijkingsmateriaal moet voldoen.
Waarom is hokverrijking belangrijk?
Om het belang van hokverrijking te begrijpen, is het belangrijk te kijken naar het natuurlijke gedrag van het varken. Varkens besteden van nature een groot deel van hun dag aan twee activiteiten: eten en wroeten. Al op jonge leeftijd vertonen biggen dit gedrag. Het zoeken naar voedsel en het gezamenlijk onderzoeken van materialen is een belangrijk onderdeel van hun natuurlijke gedrag.
Wroeten is bovendien een groepsactiviteit. Varkens doen dit het liefste samen. Wanneer dieren onvoldoende mogelijkheden krijgen om te wroeten, kunnen frustratie en ongewenst gedrag ontstaan. Een van de belangrijkste risico's hiervan is beschadigend bijtgedrag, zoals staartbijten, oorbijten en flankbijten.
Waaraan moet hokverrijking voldoen?
Volgens de huidige interpretatie van de regelgeving moet hokverrijkingsmateriaal voldoen aan drie belangrijke voorwaarden:
- Veilig
Het materiaal mag geen risico vormen voor de gezondheid van de dieren. Het mag niet leiden tot verwondingen, ziekte of andere gezondheidsproblemen. Geschikt materiaal voor hokverrijking moet daarom:
• Vrij zijn van schadelijke bacteriën, schimmels en virussen;
• Niet vervuild zijn met mest of urine;
• Vrij zijn van scherpe delen die verwondingen kunnen veroorzaken; - Onderzoekbaar en manipuleerbaar
De grootste verandering in de interpretatie van de regelgeving is dat elk hokverrijking zowel eetbaar als wroetbaar moet zijn. Eetbaar betekent dat het materiaal van organische oorsprong is en door het varken direct opgenomen kan worden. Het materiaal moet aantrekkelijk zijn qua geur, smaak of structuur en bij voorkeur enige voedingswaarde bevatten. Wroetbaar betekent dat het materiaal op de vloer, op een dichte vloerplaat of in een wroetbak aanwezig is, zodat varkens het met hun snuit kunnen onderzoeken, verplaatsen en bewerken. Ook is het materiaal alleen geschikt als het vernieuwend en schoon is.
Hierdoor voldoen bijvoorbeeld losse metalen kettingen niet langer als hokverrijking. Hoewel dieren ermee kunnen spelen of deze kunnen manipuleren, zijn ze niet eetbaar en sluiten ze onvoldoende aan bij de natuurlijke wroetbehoefte van het varken. Een goed alternatief is een installatie als volgt: een opgehangen emmer met strooisel opgehangen. Door middel van de ketting komt het strooisel beschikbaar voor de varkens om te wroeten en voldoet het wel aan de eisen. - Voldoende en permanent beschikbaar
Een belangrijk aandachtspunt in de nieuwe uitleg van de regelgeving is de hoeveelheid beschikbare hokverrijking. Varkens zijn sociale dieren en willen vaak gelijktijdig met hokverrijkingsmateriaal bezig zijn. Om onderlinge competitie te voorkomen moet minimaal 25% van de dieren in een hok op ieder moment tegelijkertijd toegang hebben tot geschikt materiaal. Het materiaal moet bovendien permanent aanwezig zijn. Tijdelijke beschikbaarheid of een hoeveelheid die snel opraakt voldoet niet aan de wettelijke eisen.
Soorten hokverrijking
Er zijn verschillende soorten hokverrijking om aan de eisen te voldoen. Hieronder vind u enkele voorbeelden van hokverrijkingsmaterialen:
Los materiaal
Los materiaal dat op de vloer wordt verstrekt sluit vaak het beste aan bij de natuurlijke wroetbehoefte. Voorbeelden zijn: stro, hooi en luzerne. Deze kunnen dagelijks worden gestrooid op de vloer of gebruikt worden als bedding.
Organische objecten
Ook diverse organische materialen kunnen geschikt zijn wanneer deze gedeeltelijk op de vloer liggen en door de dieren kunnen worden afgebroken.
Voorbeelden zijn:
• Jutetouwen van 10, 20 of 25 mm;
• Katoenen touwen;
• Jute zakken;
• Jute vellen;
• Zacht hout dat niet splintert.
Organische materialen in dosators en voerbakken
Steeds meer bedrijven maken gebruik van:
- Metalen manden;
- Voerkorven;
- Ruiven;
- Doseersystemen
- Emmers
Hieruit kunnen varkens organisch materiaal trekken dat vervolgens op de vloer terechtkomt en daar wroetbaar wordt. Hierbij is het belangrijk dat varkens er met de snuit en de bek goed bij kunnen. Het materiaal moet er makkelijk uit te halen zijn, zodat de varkens makkelijk kunnen wroeten op de vloer. Om deze reden mogen dosators maximaal op schouderhoogte hangen.
Conclusie
De eisen rondom hokverrijking zijn de afgelopen jaren duidelijk aangescherpt en verduidelijkt. De belangrijkste verandering is dat hokverrijkingsmateriaal tegenwoordig aantoonbaar zowel eetbaar als wroetbaar moet zijn. Materialen zoals losse metalen kettingen voldoen daardoor niet langer als zelfstandige vorm van hokverrijking.
Voor varkenshouders betekent dit dat kritisch gekeken moet worden naar de huidige invulling van hokverrijking. Door gebruik te maken van hokverrijking, wordt niet alleen voldaan aan de regelgeving, maar wordt tevens geïnvesteerd in gezondere en rustigere dieren.
