Een melkkoe brengt gemiddeld 10 tot 14 uur per dag liggend door. In al die uren staan de spenen continu in contact met strooisel, mest en vocht. Wanneer ligboxen nat of vervuild zijn, krijgen bacteriën vrij spel. Het gevolg? Een hogere infectiedruk en meer kans op omgevingsmastitis. Zeker tijdens warme periodes kan die bacteriedruk in korte tijd flink oplopen. Goede boxhygiëne is daarom geen detail in het management, maar een essentieel onderdeel van een gezonde en productieve veestapel.
Uiergezondheid begint in een schone ligbox
Veel mastitisverwekkers voelen zich uitstekend thuis in vochtige en warme omstandigheden. Denk aan bacteriën zoals Escherichia coli, Klebsiella spp., Streptococcus uberis en Streptococcus dysgalactiae. Vooral in nat strooisel met veel organisch materiaal kunnen deze bacteriën zich snel vermenigvuldigen.
Een vuile ligbox werkt namelijk als een broedplaats voor infecties. Mest en urine zorgen voor voeding voor bacteriën, terwijl warmte en vocht de groei versnellen. Vooral tijdens warme zomerdagen kan de bacteriedruk in korte tijd flink stijgen. Onderzoek laat zien dat bedrijven met een lagere hygiëne vaker kampen met verhoogd celgetal en meer gevallen van klinische mastitis (Zadoks et al., 2011). Daarmee is boxhygiëne niet alleen belangrijk voor een nette stal of koecomfort, maar ook direct om ziektekiemen te beperken en uiergezondheid te beschermen.
De eerste uren na het melken zijn cruciaal
Direct na het melken is de speen extra kwetsbaar. Het slotgat van de speen staat dan tijdelijk verder open, waardoor bacteriën makkelijker het uier kunnen binnendringen. Gemiddeld duurt het 30 minuten tot een uur voordat het slotgat weer volledig gesloten is. Dit kan wisselen per koe, lactatiestadium en speenconditie.
Hierdoor is specifiek na het melken contact met natte of vuile ligboxen risicovol. Om deze reden kan het goed zijn om koeien na het melken nog even aan het voerhek te houden. Dit kan bijvoorbeeld door het voer aan te schuiven of in sommige stallen, de ligboxen tijdelijk af te sluiten. Terwijl de koeien lekker kunnen vreten, blijven de spenen schoon en krijgt het slotgat tijd om zich te sluiten. Let op: deze aanpak vervangt niet het belang van een droog en hygiënisch ligbed. Wel helpt het om de kans op nieuwe infecties verder te verkleinen.
Uitgelicht thema: uiergezondheid
Een goede uiergezondheid ontstaat niet door één losse maatregel, maar door het totaalplaatje op orde te hebben. In deze serie over uiergezondheid zoomen we stap voor stap in op de belangrijkste factoren die invloed hebben op infectiedruk, speenconditie en mastitispreventie. Na eerdere artikelen over mastitis en het gebruik van de juiste speenmiddelen, richten we ons nu op een vaak onderschat onderdeel van uiergezondheid: de hygiëne van de ligbox.
Van stro tot zand: welk strooisel werkt het best?
Ook het type strooisel kan invloed hebben op de ontwikkeling van bacteriën in de ligbox. Het type strooisel bepaalt mede hoe goed vocht wordt afgevoerd en hoeveel bacteriën zich kunnen ontwikkelen in de ligbox (Wu et al., 2022).
Organische materialen zoals stro en zaagsel bevatten meer voedingsstoffen voor bacteriën dan bijvoorbeeld zand. Vooral bacteriën zoals Klebsiella ontwikkelen zich snel in nat en vervuild organisch strooisel, waardoor het risico op mastitis toeneemt (Cornell University College of Veterinary Medicine). Hierdoor is de kans op infecties, zoals mastitis, groter bij organisch strooisel. Toch is de kans op infectie niet alleen afhankelijk van het type strooisel. Ook zand kan een besmettingsbron worden wanneer er onvoldoende wordt onderhouden of de boxen te nat blijven.
Kies daarom voor een consequente aanpak:
- voldoende instrooien
- natte plekken tijdig verwijderen
- dagelijks controleren
- zorgen voor droge ligplaatsen
Kalk in de ligbox: voordelen en gevaren
Veel melkveehouders gebruiken kalkproducten om de bacteriedruk in ligboxen te verlagen. Kalk verhoogt de pH van het ligbed, waardoor een sterk alkalisch milieu ontstaat. Veel mastitisbacteriën groeien juist het beste bij een neutrale pH. Bij een hogere pH raken bacteriën beschadigd en neemt hun groei af. Vooral Gram-negatieve bacteriën zoals E. coli en Klebsiella pneumoniae zijn gevoelig voor een hogere pH. Dit type bacteriën heeft een extra buitenmembraan in de celwand en komt veel voor in mest en vochtige omgevingen, zoals natte ligboxen. Juist daarom spelen ze vaak een belangrijke rol bij omgevingsmastitis.
Toch vraagt het gebruik van kalk ook aandacht. Overmatig gebruik of contact van kalk met vocht kan de speenhuid uitdrogen of irriteren. Dit terwijl juist een gezonde speenhuid de eerste verdedigingslinie vormt tegen mastitis. Wanneer de huid beschadigt, neemt de kans op infecties toe.
Daarom zijn er steeds meer bedrijven die kiezen voor hygiënepoeders als aanvulling op of als alternatief voor het gebruik van kalk. Een goed hygiënepoeder combineert een sterk vochtopnemend vermogen met een neutrale werking op de speenhuid, die beschadigd hier dus niet van. Daarnaast bevatten sommige hygiënepoeders een bacteriedodende kern, waardoor ook actief wordt gewerkt aan het verlagen van de bacteriedruk in de ligbox. Op die manier dragen ze bij aan zowel een schonere omgeving voor de koe als een betere bescherming van de uiergezondheid.
Goed stalmanagement draait om structuur
Het voorkomen van problemen door omgevingsgebonden bacteriën vraagt om meer dan alleen het juiste strooisel in de ligboxen. Goed boxmanagement is minstens zo belangrijk! Een aantal praktische tips:
- Zorg voor voldoende strooisel in de boxen. Te weinig strooisel leidt al snel tot vervuilde ligboxen!
- Controleer de ligboxen minimaal twee keer per dag en verwijder de mest en natte plekken
- Kies een vast moment op de dag om de boxen opnieuw in te strooien. Wij adviseren om dagelijks licht bij te strooien en één keer per week extra strooisel aan te brengen.
Juist die regelmaat maakt het verschil. Niet alleen bij boxhygiëne, maar in de hele melkveehouderij. Of het nu gaat om melken, klauwverzorging of uiergezondheid: vaste routines helpen om koeien gezond te houden en problemen vóór te blijven.
Benieuwd welke stappen u kunt maken om uw boxhygiëne te verbeteren? We denken graag met u mee over een aanpak die past bij uw bedrijf
