Wanneer de temperatuur stijgt, denken veel melkveehouders direct aan het voorkomen van hittestress bij melkkoeien. Toch kunnen ook kalveren en jongvee veel hinder ondervinden van warme omstandigheden. Hittestress bij kalveren vergroot niet alleen het risico op uitdroging, maar kan ook leiden tot een lagere voeropname, verminderde groei, meer diarree en een lagere weerstand. Hierdoor kunnen prestaties tijdens de opfok ongemerkt achterblijven.
De thermoneutrale zone van een kalf van ongeveer één maand oud ligt tussen de 13 en 25°C. Voor vaarzen ligt deze zone lager, tussen de 0 en 15°C (Wang, 2020). Hoewel jonge kalveren warme temperaturen beter verdragen dan volwassen dieren, betekent dit niet dat ze geen last hebben van hitte. Integendeel: juist tijdens warme dagen zijn kalveren extra gevoelig voor uitdroging. Door hun relatief hoge watergehalte, beperkte lichaamsreserves en nog onvolledig ontwikkelde temperatuurregulatie kunnen vochttekorten snel ontstaan. Met de juiste maatregelen op het gebied van water, voeding, hygiëne en huisvesting kunnen veel problemen tijdens kalveropfok in de zomer worden voorkomen.
Groter risico op uitdroging door warm weer
Kalveren zijn gevoeliger voor uitdroging dan oudere dieren. Dit komt doordat zij een relatief groot lichaamsoppervlak hebben ten opzichte van hun lichaamsgewicht, waardoor zij sneller vocht verliezen. Daarnaast bestaat een jong kalf voor ongeveer 75% uit water (Pfau, 2024) en zijn jonge dieren nog minder goed in staat om hun lichaamstemperatuur te reguleren. Ook beschikken kalveren over minder lichaamsreserves om tijdelijke tekorten op te vangen.
Juist daarom is voldoende vochtopname essentieel tijdens warme dagen. Normaal gesproken neemt een kalf dagelijks ongeveer 10% van zijn lichaamsgewicht aan vloeistof op. Wanneer de temperatuur stijgt, neemt deze behoefte snel toe. Een kalf kan op warme dagen zelfs tot wel 8 liter vocht verliezen. Zorg daarom altijd voor onbeperkte toegang tot schoon en vers drinkwater, ook bij kalveren die nog melk krijgen.
Ondersteun kalveren met elektrolyten tijdens hitte
Naast een hogere vochtbehoefte zorgt warm weer vaak voor een lagere voeropname. Kalveren nemen minder voedingsstoffen op, terwijl de behoefte juist stijgt. Hierdoor hebben ze minder energie voor zowel groei als hun immuunsysteem. Dit kan resulteren in een lagere groei en hoger risico op ziekte (Bateman et al, 2012).
Vanaf ongeveer 20°C kan het daarom zinvol zijn om kalveren in de melkperiode aanvullend water met elektrolyten te verstrekken. Een richtlijn is minimaal 2 liter per kalf per dag, een kalf kan namelijk tot wel 8 liter vocht per dag verliezen.
Elektrolyten helpen om:
- vocht beter vast te houden
- verliezen van mineralen aan te vullen
- de hydratatiestatus op peil te houden
- het risico op uitdroging en diarree te verkleinen
Bied deze oplossing bij voorkeur aan in een drinkbakje. Hierdoor komt het vocht eerst in de pens terecht. Wanneer dit praktisch niet mogelijk is, kan water ook gegeven worden via een speenemmer. Op deze manier zorgt u dat de kalveren goed hydrateren en wordt het risico op diarree verkleind. Probeer in verband met de verlaagde voeropname spenen uit te stellen. Door het spenen uit te stellen tot na de warmste dagen voorkomt u extra stress en een rem in de groei.
Hoge temperaturen vragen om meer aandacht voor hygiëne
Hoge temperaturen zorgen voor een snellere groei van bacteriën. Voor jonge kalveren, die nog beschikken over een kwetsbaar immuunsysteem, vergroot dit het risico op gezondheidsproblemen. Kijk daarom kritisch naar de hygiëne bij kalveren:
Reinig materialen grondig
Vooral materialen met melkresten zijn een voedingsbron voor (ziekteverwekkende) bacteriën en kunnen voor problemen zorgen. Daarom is het extra belangrijk om producten voor de melkverstrekking goed af te spoelen en te reinigen. Goed afspoelen alleen is hierbij niet voldoende! Gebruik een alkalisch reinigingsmiddel om eiwitten en melkresten goed te verwijderen. Voor optimale hygiëne is het ook van belang om de kalverhuisvesting te desinfecteren.
Bewaar biest en volle melk zorgvuldig tijdens warme dagen
Ook in biest en volle melk kunnen bacteriën zich snel vermenigvuldigen. Kiemen kunnen namelijk elke 20 minuten verdubbelen. Daarnaast kan een hoge bacteriedruk in biest de opname van antistoffen verminderen en zo de kwaliteit van biest verlagen. Bewaar biest en volle melk daarom:
- maximaal 24 uur
- gekoeld in de koelkast
- altijd onder hygiënische omstandigheden
Bij het voeren van volle melk kan het nuttig zijn om deze aan te vullen met Vitaladd. De vitamines en mineralen in Vitaladd bevorderen een gezonde weerstand. Ook zit er citroenzuur in verwerkt. Dit zuurt de melk iets aan, wat de houdbaarheid kan verbeteren en zorgt voor een betere stremming in de lebmaag. Zo worden de voedingsstoffen uit volle melk makkelijker opgenomen in de darm.
Een koel en schoon ligbed maakt verschil
Ook het type strooisel kan invloed hebben op het comfort van kalveren en jongvee tijdens warme dagen. Zand is tijdens warme periodes een interessant strooiselmateriaal. Het isoleert nauwelijks en voert warmte relatief snel af. Hierdoor blijft de ligplaats koeler ten opzichte van andere strooisels zoals een laag stro. Voor situaties waar zand geen optie is of niet de voorkeur heeft, is regelmatig uitmesten extra belangrijk. Stalmest produceert namelijk warmte en houdt deze vast, hierdoor kan de temperatuur in het hok flink oplopen. Daarnaast is het verstandig om minder dik in te strooien tijdens warme periodes. Een dikke laag stro werkt namelijk isolerend en houdt warme vast in het microklimaat rond het kalf.
Voorkom hittestress in kalveriglo's
Ook uw type kalverhuisvesting kan effect hebben op de warmte bij uw kalveren. Kalveriglo’s bieden slechts beperkte bescherming tegen hitte. Op zonnige dagen kan de temperatuur in een iglo snel oplopen tot ver boven de buitentemperatuur. De NVWA heeft zelfs een eis dat vanaf 24°C kalveriglo’s in de schaduw moeten staan (NVWA, 2023).
Mogelijkheden om kalveren te koelen:
- Plaats iglo’s in de schaduw of creëer schaduw met een parasol of schaduwdoek
- Maak iglo’s nat om opwarming te beperken
- Creëer extra luchtstroom door de achterkant van de iglo iets te verhogen. Dit kan door bijvoorbeeld een steen aan de onderkant van de iglo te leggen.
- Scheer kalveren vanaf 8 weken zodat ze hun warmte beter kwijt kunnen en de vacht niet nat wordt van het zweet
Zo voorkomt u hittestress bij kalveren
Hoewel kalveren hogere temperaturen beter kunnen verdragen dan volwassen dieren, zijn zij extra gevoelig voor uitdroging en een verminderde voeropname. Voldoende drinkwater, eventueel aangevuld met elektrolyten, vormt de basis voor een gezonde ondersteuning tijdens warme dagen. Daarnaast zijn hygiëne, een aangepast strooiselmanagement en voldoende schaduw essentieel om gezondheidsproblemen en groeivertraging bij kalveren te voorkomen.
Met relatief eenvoudige maatregelen kunt u ook tijdens warme zomerdagen zorgen voor gezond en vitaal opgroeiende kalveren.
