Wanneer het over kalveropfok gaat, ligt de nadruk vaak op biest, melkverstrekking en een goede kalverkorrel. Toch wordt één essentieel onderdeel nog regelmatig onderschat: voldoende schoon drinkwater bij kalveren. Uit onderzoek blijkt dat kalveren op veel bedrijven pas na gemiddeld twee weken voor het eerst drinkwater aangeboden krijgen (Jensen & Vestergaard, 2021). Dat is opvallend, omdat steeds meer wetenschappelijke studies en voedingsdeskundigen adviseren om kalveren al vanaf dag 3 of 4 onbeperkt toegang te geven tot schoon en vers drinkwater (National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, 2021).
Water is namelijk veel meer dan alleen een dorstlesser. Het vormt een essentiële schakel in de ontwikkeling van een gezond en productief herkauwer. Maar waarom is water zo belangrijk, terwijl een kalf dagelijks al melk drinkt?
Waarom melk geen vervanger is voor water
Hoewel melk voor jonge kalveren de belangrijkste voedingsbron vormt, vervult melk een heel andere functie dan drinkwater. Wanneer een kalf melk drinkt, sluit de slokdarmsleuf zich. Hierdoor komt de melk rechtstreeks in de lebmaag terecht en passeert de pens.
Drinkwater volgt juist wél de normale route naar de pens. Daar creëert het de omstandigheden waarin pensmicro-organismen zich kunnen ontwikkelen. Juist deze micro-organismen zijn verantwoordelijk voor de fermentatie van kalverkorrel. Zonder voldoende water verloopt dit proces minder efficiënt, waardoor ook de ontwikkeling van de pens wordt geremd.
Drinkwater stimuleert de ontwikkeling van de pens
Een goed ontwikkelde pens is essentieel voor een soepele overgang van melk naar vast voer. Zodra een kalf kalverkorrel opneemt, zetten bacteriën in de pens het voer om in vluchtige vetzuren. Deze stimuleren de groei van de penspapillen, waardoor het opnameoppervlak van de pens toeneemt en voedingsstoffen efficiënter worden benut (Khan et al., 2011).
Schoon drinkwater ondersteunt dit proces doordat het een optimale leefomgeving creëert voor de pensmicroben. Hoe eerder de pens zich ontwikkelt, hoe beter het kalf voorbereid is op het spenen en hoe gemakkelijker de overgang naar een volledig rantsoen verloopt. Zo kunnen uw kalveren ook sneller groeien met brok of muesli.
Meer water voor kalveren betekent betere voeropname
Vrije toegang tot drinkwater heeft niet alleen invloed op de pensontwikkeling. Verschillende onderzoeken laten zien dat kalveren die vanaf jonge leeftijd water kunnen drinken, eerder en meer kalverkorrel opnemen (Kertz et al., 1984; Khan et al., 2011). Kalveren met drinkwater groeiden ruim 30% sneller dan kalveren zonder drinkwater (Kertz et al., 1984). Recente onderzoeken bevestigen deze bevindingen en laten zien dat een hogere groei tijdens de melkperiode bovendien samenhangt met een hogere melkproductie in de eerste lactatie (Soberon et al., 2012).
Vanaf wanneer moeten kalveren water krijgen?
Steeds meer deskundigen adviseren om kalveren al vanaf de eerste levensdagen onbeperkt toegang te geven tot schoon drinkwater. In de praktijk betekent dit dat u uiterlijk vanaf dag drie of vier altijd vers water beschikbaar stelt (National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, 2021).
Hoeveel een kalf drinkt, hangt onder andere af van:
- de leeftijd van het kalf
- de hoeveelheid verstrekte melk
- de opname van kalverkorrel
- de omgevingstemperatuur
Kalveren drinken in de tweede levensweek vaak al één tot drie liter water per dag. Naarmate de krachtvoeropname stijgt, neemt ook de waterbehoefte snel toe. Kalveren van vijf tot zes weken drinken naast hun melk vaak vier tot zes liter water per dag. Rond een leeftijd van twee maanden is een wateropname van tien liter of meer geen uitzondering.
Tijdens warme dagen neemt de waterbehoefte sterk toe. Bij temperaturen boven de 30 °C kan er hittestress bij kalveren optreden en kan de wateropname zelfs verdubbelen. Controleer daarom tijdens warme perioden meerdere keren per dag of de drinkbakken voldoende gevuld zijn en ververs het water vaker. Warm drinkwater verliest snel zijn aantrekkelijkheid, waardoor kalveren minder drinken.
Praktische tips voor voldoende wateropname
Een goede watervoorziening hoeft niet ingewikkeld te zijn. Met enkele praktische aandachtspunten kunt u de wateropname van kalveren eenvoudig verbeteren.
- Bied vanaf dag drie of vier onbeperkt schoon drinkwater aan
- Ververs het water dagelijks en vaker tijdens warme dagen
- Reinig drinkbakken regelmatig om het water schoon en fris te houden
- Controleer of ieder kalf eenvoudig bij het water kan
- Controleer extra op voldoende wateropname tijdens warm weer of rondom het sprenen
