Een kalf met een speendip blijft achter in ontwikkeling en verliest in het ergste geval zelfs gewicht. Dat is zonde, want in de melkperiode legt u de basis voor de groei daarna. Spenen is het overschakelen van vloeibaar naar vast voer. Dat lijkt eenvoudig, zeker omdat melk net zoveel droge stof bevat als een winterpeen, maar het kalf heeft daar eerst een werkende pens voor nodig. In dit artikel loopt u door de belangrijkste punten, van de aanloop tot twee maanden na het spenen.
De pens in ontwikkeling
Van de vier magen is bij de geboorte alleen de lebmaag functioneel. Die verteert alleen melk, dus het kalf is volledig afhankelijk van melk. Vast voer wordt door het kalf in de pens verteerd, maar die is dan nog niet ontwikkeld. De inhoud van de pens groeit van ongeveer 0,5 liter bij de geboorte naar 4 tot 6 liter bij een leeftijd van 6 weken, 10 tot 15 liter bij 12 weken en circa 30 liter bij 16 weken. De lebmaag blijft rond 5 liter, waardoor de verhouding tussen pens en lebmaag verschuift van 1:2 naar 6:1.
Naast de inhoud groeit ook de binnenkant van de pens. Penspapillen op de binnenwand zijn na de geboorte nog niet aanwezig. Vanaf week 2 groeien ze geleidelijk, gestimuleerd door kalverkorrel (zetmeel). Hoe langer de papillen, hoe groter het oppervlak en hoe meer de pens kan opnemen. Water is nodig, omdat de microben die de korrel fermenteren anders hun werk niet kunnen doen. De spierlaag aan de buitenkant wordt dikker en sterker naarmate er meer ruwvoer in de pens komt. Melk gaat naar de lebmaag, en de korrel en water gaan naar de pens.
Begin op dag 4 met kalverkorrel en water
Zet vanaf dag 4 een bakje kalverkorrel of kalvermix en een bakje water neer. De pens kan dan in week 2 starten. Die kalveren halen eerder de gewenste 1 kilo korrel per dag naast de melk dan kalveren die pas later kalverkorrel en water krijgen. Geef elke dag een beetje korrel en schoon vers water. Het water moet onbeperkt beschikbaar zijn en de wateropname moet meestijgen met de kalverkorrelopname.
Melkschema met kalverkorrel
Begin met melkporties volgens de 5%-vuistregel: drie keer per dag een portie van 5% van hun lichaamsgewicht aan biest. Bouw in week 1 op naar 2,5 liter per voeding. Vanaf week 2 gaat u naar 3 tot 3,5 liter (bij twee keer daags voeren). Bouw het melkschema op van 800 naar 1.200 gram melkpoeder per kalf per dag. Dat is het optimum in week 3 tot 6. Met meer melk eet het kalf minder kalverkorrel, terwijl de pens die opname juist nodig heeft.
In week 2 gaat het kalf naar groepshuisvesting en gaat mogelijk het kalverdekje af. Dat is een stressmoment, net als onthoornen. Bij een beginnend kuchje of rond zulke momenten kunt u Vitalair 5 dagen via de melk toedienen.
Speen niet op leeftijd
Met een passend melkschema en de juiste kalverkorrel of kalvermix neemt het kalf rond 6 weken 1 kilo kalverkorrel per dag op. Dat is het moment om de melk geleidelijk af te bouwen, over minimaal 3 weken. Op 4 weken is de opname ongeveer 200 gram, op 5 weken gaan sommige kalveren over de 500 gram. Zorg dat het melkschema in week 8 niet meer dan 4 liter per kalf per dag is. Laat de korrelopname daarna doorstijgen richting 2 kilo.
U kunt spenen als het kalf minstens 3 dagen achter elkaar 2 kilo kalverkorrel of meer opneemt. Een schema van 10 weken is dus een richtlijn, geen vast moment. Na het spenen moet de opname verder stijgen naar 2,5 tot 3 kilo per dag, want de kalverkorrel is dan de enige bron van nutriënten.
Kalverkorrelopname is de sleutel
Uit onderzoek (Quigley et al., 2019) blijkt dat een kalf pas de energie uit de kalverkorrel haalt als het in totaal 15 kilo NFC heeft opgenomen. NFC zijn niet-vezelrijke koolhydraten zoals zetmeel, pectines en suikers. Pas bij een minimum van 15 kilo NFC is de pens goed opgestart. De onderzoekers kwamen tot deze uitkomst via spijsverteringsmodellen op basis van 207 verteerbaarheidsmetingen bij kalveren van 3 tot 16 weken.
Een lagere NFC-opname verlaagt de energie die het kalf uit de korrel haalt. Het kalf haalt moeilijker energie uit het voer bij een hoger NDF-aandeel in de korrel. NDF is de hoeveelheid vezelstructuur die in het voer zit. Maar ook een fors melkschema en veel ruwvoer drukken die opname. De hoeveelheid korrel per dag zegt dus niet alles over hoe efficiënt de pens werkt. Daarom telt de samenstelling van de korrel net zo zwaar als de hoeveelheid. Welke korrel of muesli past bij welke leeftijd? In dit artikel leest u wat het beste wanneer voert.
Ruwvoer introduceren
Van buiten lijkt het kalf een herkauwer, van binnen nog niet. Ruwvoer geeft u daarom in kleine beetjes. In de eerste 3 tot 4 maanden, ook tijdens de melkperiode, is 10% gehakseld stro met 90% kalverkorrel de juiste mix. Een klein beetje hooi ernaast kan ook. Meer hooi of smakelijk ruwvoer waar het kalf nog niets mee kan, zorgt ook voor minder kalverkorrelopname. Ruwvoer geeft u daarom in kleine beetjes. In de eerste 3 tot 4 maanden, ook tijdens de melkperiode, is 10% gehakseld stro met 90% kalverkorrel de juiste mix. Een klein beetje hooi ernaast kan ook. Meer hooi of smakelijk ruwvoer waar het kalf nog niets mee kan, zorgt ook voor minder kalverkorrelopname. Ruwvoer mag de opname van kalverkorrel of kalvermix nooit verdringen.
Neemt een kalf te veel (pittig) ruwvoer op, dan kan pensverzuring ontstaan. Dat tast de grootte en gezondheid van de penspapillen aan, dus de kwaliteit van het ruwvoer telt mee. Pas als de pens alle nutriënten uit de kalverkorrel heeft gehaald, kan het kalf ook gaan putten uit ruwvoer.
Na het spenen
- De eerste 2 weken: houd de huisvesting gelijk. Pas het rantsoen en de groep daarna geleidelijk aan.
- Rond 3 weken: meer dan 3 kilo krachtvoer per dag is geen uitzondering. Geef dagelijks vers ruwvoer en stuur eventueel de mestdikte met gehakseld stro.
- Rond 1 maand: de opname is 2,5 tot 3 kilo krachtvoer. U kunt het ruwvoer aanvullen met maïs. Bij warm weer kunt u het kalf op de rug scheren voor betere warmteafvoer.
- Rond 2 maanden: de opname is minimaal 2 kilo krachtvoer en de ruwvoerkwaliteit is de sleutel. Is die superieur, dan kunt u het krachtvoer geleidelijk afbouwen.
- Latere huisvesting: huisvest kalveren minimaal 4 tot 5 maanden op stro voordat ze naar een roostervloer gaan. Breid daarna de groepen geleidelijk uit en benut de potentiële groei tot minimaal 9 tot 10 maanden. Houd daarna de conditiescore in de gaten om vervetting te voorkomen.
Wilt u uw aanpak rond kalveren spenen verder verbeteren? Neem contact met ons op. Wij denken graag met u mee over kalveropfok, voeding en de praktische invulling op uw bedrijf. Vanuit onze rol als kennispartner helpen we u graag om van goede kalveropfok een stevige basis voor de toekomst te maken. Neem contact op.
